Met het goede voorbeeld ben je er nog niet

Veel educatieve organisaties die zich bezig houden met kennisoverdracht en onderwijsadvies produceren goede voorbeelden. Ze willen daarmee bewerkstelligen dat schoolteams dit gedrag gaan overnemen. Of het nu de PO-Raad betreft met de publicatie ‘opbrengstgericht werken doe je zo’ of Stichting Kennisnet met de digitale voorbeelden via Leraar24, ze verwachten allemaal dat deze voorbeelden ander scholen zullen helpen om ook een verandering door te maken. Dit is echter geen vanzelfsprekendheid. Om ander gedrag aan te leren is meer nodig.

Een leerkracht is in zijn omgeving redelijk autonoom. De mate waarin hij handelt vanuit een schoolvisie verschilt sterk van school tot school. Hierin onderscheidt het kaf zich van het koren. Goede scholen zijn goed, omdat ze een team hebben dat vanuit een gedeeld kader een grote vrijheid kent om autonoom te handelen. De schoolleider speelt hierbij een zeer belangrijke rol. Deze schept ruimte, stimuleert, stuurt teamleden op hun gedrag. Deze scholen halen hun inspiratie van diverse bronnen en weten deze tot hun eigen werkelijkheid te maken door te reflecteren. Het goede voorbeeld is voor hen geen blauwdruk, maar een manier om de eigen normen en waarde te kunnen toetsen.

Veel goede voorbeelden hebben echter de functie om te dienen als toonbeeld van gewenst gedrag. Of het nu een film betreft van een leerkracht die het directe instructiegedrag laat zien of een portret van een school die ontwikkelingsgericht werken in heeft gevoerd, de waarde wordt niet bepaald door het voorbeeld, maar de manier waarop de ontvangers dit om weten te zetten naar en betekenisvolle praktijk.  Wat een goed voorbeeld doet is het bieden van hoop. Hoop dat het morgen beter zal gaan. Maar dat gaat niet vanzelf en kan zelfs negatief werken wanneer er teveel waarde aan wordt toegeschreven. ” We hebben het precies zo gedaan en toch is het mislukt”.

Of het goede voorbeeld ook nieuwe praktijk wordt, heeft veel te maken met commitment van de teamleden. Zonder een gedeelde visie over wat goed onderwijs is voor alle leerkracht – van groep 1 t/m 8 – zal het goed bedoelde voorbeeld niet tot een duurzame verandering leiden. Het heeft daarom weinig zin om een team nieuw gedrag aan te leren d.m.v. een goed voorbeeld wanneer er geen cultuur is waarin gereflecteerd wordt en leren een vanzelfsprekendheid is.

Zelf toets ik meestal hoever leerkrachten zijn in dit proces door het stellen van een simpele vraag. Voor ik een schoolteam informatie aandraag, vraag ik hen welke probleem er met bijv. opbrengstgericht werken of ICT wordt opgelost. Hiermee vraag ik hen te reflecteren op de eigen onderwijspraktijk. Kan de groep deze vraag lastig beantwoorden, dan is dat een indicatie dat er weinig wordt gesproken over de essentie van goed onderwijs.  Ik weet dan tevens dat mijn informatie niet automatisch zal leiden tot ander gedrag.

Dit betekent niet dat goede voorbeelden waardeloos zijn. Ze kunnen als instructie bij inoefening van nieuwe vaardigheden prima dienst bewijzen. Ook kunnen ze van pas komen als reflectie tijdens bijvoorbeeld teamvergaderingen. Maar in deze gevallen is er een situatie geschapen waarin er bewust wordt geleerd. Pas daarom op met het zonder kijkwijzer aandragen van goede voorbeelden. Bij gebrek aan een betekenisvolle context is de toegevoegde waarde zeer beperkt. De meerwaarde wordt gecreëerd door de manier waarop mensen ermee omgaan en niet door het voorbeeld zelf.

Menno van Hasselt is eigenaar van Van Hasselt advies en werkt samen met de CED-Groep bij het invoeren van opbrengstgericht werken in het primair en speciaal onderwijs. Met Dieter.nl heeft Menno een opleiding ontwikkeld voor de onderwijskundig ICT-coördinator.  Menno is te volgen op twitter via @mennovh of via LinkedIn

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: