prestatiebeloning in het onderwijs werkt niet

Vandaag hebben onderhandelaars het concept regeerakkoord gepubliceerd. Hiermee zijn de eerste contouren van de komende jaren onderwijsbeleid bekend. Naast het voorzetten van beleidslijnen uit het Actieplan Leerkracht zoals aandacht voor basisvaardigheden en opbrengstgericht werken, staat prestatiebeloning voor individuele leerkrachten en schoolteams op de agenda.  De onderhandelaars maken hiermee een klassieke fout. Het belonen van prestaties lijkt een motiverende maatregel, maar het effect ervan is kort of zelfs negatief.

In 2004 promoveerde prof. Harm van Vijfeijken op het thema prestatiebeloning. Zijn onderzoek toonde aan dat prestatiebeloning vaak juist het tegengestelde effect oplevert. Teams gaan er slechter door functioneren. Dit effect valt toe te schrijven aan het ontbreken van teamdoelen. Leerkrachten kennen een grote autonomie. Hierdoor staat de schoolvisie soms ver van hen af. Vraag maar eens een leerkracht de visie te benoemen of vraag hem aan welk gedrag je de schoolvisie kunt zien.

Wanneer ik met een school aan de slag ga, vraag ik meestal wat het team verstaat onder goed onderwijs. Dit levert in de regel een breed scala aan antwoorden op, waaruit valt op te maken dat de mening meer is gebaseerd op persoonlijke opvattingen. Als ik vertel dat Nederland ambities heeft bij de top van kennisintensieve landen te horen, haakt de groep af. “Laat mij maar zorgen voor gelukkige kinderen”, zie ik ze denken.  Schoolleiders spelen een essentiële rol bij de ontwikkeling van een teamcultuur waar teamleden zich gezamenlijk verantwoordelijk voelen. Ik kom deze teams niet vaak tegen (maar ze zijn er wel!)

Ook individuele beloning heeft weinig tot geen effect. Leerkrachten gaan elkaar zien als concurrent en in de familiaire cultuur, kenmerkend voor veel schoolteams, wordt een dergelijke stimulans niet op prijs gesteld. Prestatiebeloning past bij marktgericht denken en niet bij de onderwijscultuur. De onderhandelaars hebben onvoldoende gekeken naar de effecten van de invoering van de functiemix. Ze hadden kunnen zien dat besturen de grootste moeite hebben dit beleid handen en voeten te geven. Dit heeft veel te maken met de ongelijkheid die er ontstaat. Prestatiebeloning wordt niet aan functies gekoppeld, maar aan gedrag. Lukt het invoeren van de functiemix al matig, dan is prestatiebeloning helemaal een stap te ver.

Daarnaast zijn er veel effecten bekend die optreden wanneer prestatiebeloning wordt ingevoerd. Ik zal ze niet allemaal uitvoerig bespreken, maar we weten dat als effect de administratieve last van schoolleiders toeneemt, er een nivellering van prestaties optreedt (iedereen een voldoende) en meer geld slechts een kort effect sorteert. Elk van deze drie effecten zijn op zich al voldoende om af te zien van deze maatregel. Wat mij betreft mag de politiek met deze interventie terug naar de tekentafel.

Menno van Hasselt is eigenaar van Van Hasselt advies en werkt samen met de CED-Groep bij het invoeren van opbrengstgericht werken in het primair en speciaal onderwijs. Met Dieter.nl heeft Menno een opleiding ontwikkeld voor de onderwijskundig ICT-coördinator.  Menno is te volgen op twitter via @mennovh of via LinkedIn

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Reacties

  • marlies  On oktober 1, 2010 at 7:34 pm

    ALS JE ZIET DAT DE FUNCTIEMIX AL ZOVEEL PROBLEMEN OPLEVERT IN INVOERING DAN BEN IK BANG DAT DIT HET OOK NIET WORDT. DE INSTELLING VAN LEERKRACHTEN ZOU DAN ECHT NOG ANDERS MOETEN WORDEN. Het IS ERG MOEILIJK OM MET HET IDEE TE LEVEN DAT JE VOOR HETZELFDE WERK ANDERS BETAALD ZOU KUNNEN WORDEN DAN JE COLLEGA’S. DE INVOERING VAN FUNCTIONERINGS GESPREKKEN EN BEOORDELINGS GESPREKKEN IS OOK NOG VRIJ NIEUW.

  • Kim  On december 14, 2010 at 6:55 pm

    17 december vindt er over dit onderwerp een debat plaats in Den Haag. Een boeiend gezelschap (Manja Smits, René Kneyber, LIA’s Teja Bodewes en nog veel meer) gaat met elkaar de discussie aan zodat er een duidelijk beeld geschetst kan worden van hoe verschillende partijen tegen prestatiebeloning in het onderwijs aankijken. Zie http://www.beroepseer.nl/nl/groepsblog/onderwijs/item/285-debat-prestatiebeloning-van-leraren-waarom-en-hoe

Trackbacks

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: