Opbrengstgericht werken en omgaan met verschillen

De term opbrengstgericht vind ik steeds vaker terug in de beleidsplannen van scholen en schoolbesturen. Toch lijken nog niet alle taboes verdwenen. Het afstemmen van je onderwijsaanbod op basis van je leeropbrengsten staat voor sommige leerkrachten op gespannen voet met het welbevinden van de individuele leerling. Het vooroordeel dat ik nogal eens hoor is dat het geluk van de leerling toch voorop hoort te staan? In de praktijk blijkt dit spanningsveld minder realistisch. Door de leeropbrengsten centraal te zetten, lukt het de leerkracht beter om gedifferentieerd te werken met als gevolg meer leertijd voor de leerlingen die dit nodig hebben en meer vrijheid voor de kinderen die dit aankunnen. Deze bijdrage gaat over het differentiëren binnen de groep.

Een leerkracht kan maximaal vier verschillende niveaus organiseren.  Scholen die werken met de 1-zorgroute hebben geleerd te kijken naar de behoefte van de individuele leerling. In de praktijk leidt deze manier van handelen tot veel handelingsplannen wat het organiseren van het onderwijs lastig maakt. De kunst is om leerlingen zo te groeperen dat deze als eenheid  kunnen worden ondersteund.

In principe heeft 50% van de leerlingen voldoende aan de basisaanpak. Wanneer dit percentage hoger ligt, dan hebben te veel leerlingen extra hulp nodig. Dit heeft een direct effect op de organisatie en vaak ook het gedrag van leerlingen. In dit geval zou niet het ondersteunen van de uitvallers de eerste reflex moeten zijn. Vaak is het veel effectiever om te analyseren hoe het komt dat een meer dan gebruikelijk aantal leerlingen niet voldoende heeft aan deze basisstof.  Dit betekent de focus van de leerling en zijn leerbehoefte verleggen naar de leerkracht en zijn vermogen om passend onderwijs te bieden.  Waar de 1-zorgroute is gebaseerd op de leerbehoefte en het clusteren van individuele handelinsgplannen, pleit ik voor het uitgaan van goed onderwijs waar alle leerlingen van profiteren om vanuit die observatie te komen tot een aanpak voor de specifieke leerling. Niet van specifiek naar algemeen maar net andersom.

Elke niveaugroep kan worden beschouwd als een arrangement. Een arrangement bevat alle aspecten van het onderwijsleerproces. De school beschrijft in elk arrangement wat op groepsniveau wordt verstaan onder goed onderwijs voor alle leerlingen, wat extra wordt gedaan voor kinderen die meer ondersteuning nodig hebben en welke aanpak er wordt gezet op talentvolle leerlingen. Dit lijkt erg omslachtig, maar is het niet. Veel aspecten van het OLP zijn namelijk generiek. Wanneer je als team afspraken maakt over een goede instructie, dan maakt dit onderdeel uit van elk arrangement en hoeft maar eenmaal te worden omschreven. Hetzelfde gaat op voor pedagogisch handelen, klassenmanagement en schoolklimaat.

Deze andere benadering komt voort uit het gegeven dat opbrengstgericht werken gaat over het verbeteren van leerprestaties. Het gevaar van een sterke oriëntatie op de leerlingkenmerken is dat leerlingen op niet onderbouwde basis te laag worden ingeschat, niet (meer) worden uitgedaagd en daarmee gaat onderpresteren. Neem je echter de instructievaardigheid van de leerkracht als vertrekpunt, dan wordt dit risico veel kleiner. Je reageert op het effect van de instructie die de leerling ontvangt en niet op de inspanning die je pleegt om het de leerling naar zijn zin te maken.  Om het effect van je inspanning te meten kijk je naar het leerrendement (hoe heeft mijn groep geprofiteerd van het geboden onderwijs).

Deze transitie lijkt eenvoudig maar is het niet. In de volgende bijdrage m.b.t. opbrengstgericht werken ga ik in op weerstanden bij teamleden in relatie tot de vermeende toename van de toetscultuur. Deze bijdrage is gebaseerd op het Onderwijscontinuüm van de CED-Groep. Zie voor meer informatie www.onderwijscontinuum.nl

Menno van Hasselt is eigenaar van Van Hasselt advies en werkt samen met de CED-Groep bij het invoeren van opbrengstgericht werken in het primair en speciaal onderwijs. Menno is te volgen op twitter via @mennovh of via LinkedIn

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Reacties

  • Wes Holleman  On oktober 1, 2010 at 8:01 pm

    Overtuigend verhaal. Ik wacht met spanning op je volgende bijdrage over opbrengstgericht werken. Heb je trouwens gezien dat Onderwijsgek (BON 30/9/2010) een eigen ervaring op dit gebied heeft beschreven?

  • marjolein  On oktober 29, 2010 at 5:24 pm

    Wat ik een beetje mis in het verhaal is het transactionele referentiekader. Vanuit HGW wordt juist gekeken naar alle aspecten die met de leerling te maken hebben. Dus niet alleen de leerlingkenmerken maar ook die van de leerkracht, de school,de ouders, de medeleerlingen. Op deze manier ondervang je de tweesplitsing zoals hierboven wordt beschreven. Het is niet een of,of-verhaal maar juist een en-en. De meerwaarde van het opbrengst gericht werken is de doelen zo hoog mogelijk leggen. Dit in combinatie met HGW zal volgens mij zorgen voor een verbetering van het onderwijs, zowel op leerling, leerkracht, als schoolniveau.

Trackbacks

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: