Twitteren is het woord van het jaar 2009. Ik verwachtte op basis van deze uitslag in de lijst nog veel meer nieuwe internettermen aan te treffen. Niets is minder waar. Sinds het ‘woord van het jaar’ wordt gekozen  moet het woord twitteren de concurrentie aangaan met woorden zoals swaffelen, hufterindex, comadrinken, bokitoproof, opleuken en beurtbalkje.

Naast Twitteren zijn er slechts twee ander woorden die verbonden kunnen worden met het vocabulair van het world wide web. Dat zijn de woorden gamen (winnaar in 2003) en googelen (nummer 3 in 2003).  Woorden die in aanmerking  kunnen komen moeten nieuwe taalelementen bevatten of oude woorden zijn die ineens weer in zwang raken. Je zou toch zeggen dat tal van nieuwe internettoepassingen voldoende neologismen zouden opleveren. Maar dat is dus niet het  geval.

Het viel me op dat de keuze van de woorden grotendeels door internetbezoekers wordt bepaald. Dit heeft ertoe geleid dat in 2004 geen woord is gekozen omdat bezoekers van de site retecool.com de verkiezing maipuleerde . In 2009 is zelfs besloten om het stemmen via het internet af te schaffen. Stichting Onze Taal wilde hiermee beïnvloeding via het internet voorkomen.

Twitteren is in de belangstelling komen te staan toen in februari 2009 een vliegtuig neerstortte bij Schiphol. Binnen 6 minuten stond het eerste bericht op Twitter en daarna verspreidde het nieuws zich zeer snel via deze internettoepassing. Waarmee meteen de werking  én toegevoegde waarde van Twitter is toegelicht. Onze Taal kan het woord van 2010 beter Twitteren, dan komt het vast wel goed met het digitaal kiezen van het woord van het jaar.

Bijna 1000 mensen hebben zich voor de Linkedin-groep onderwijs 2.0 aangemeld. De diversiteit van de leden is zeer groot: van basisschool tot universiteit en van publieke sector tot commercie. Toch is er één thema wat de leden bindt en dat is het verzorgen van onderwijs in de 21e eeuw. Om de komst van deze mijlpaal te vieren hebben wij, Dieter Möckelmann en Menno van Hasselt een wedstrijd uitgeschreven. We zijn op zoek naar het 1000e lid én de mooiste onderwijssituatie waar het toepassen van multimedia een belangrijke rol heeft gespeeld.

 Het 1000e lid ontvangt van ons het boek “Screw it, let’s do it!” van de man waardoor wij ons graag laten inspireren, Richard Branson. Het meest inspirerende onderwijsvoorbeeld krijgt het boek Handboek Digibord & Didactiek van Allard Bijlsma (Instruct 2009) thuisgestuurd. Deelname is eenvoudig: Geef je op als lid van de groep ónderwijs 2.0′ door je aan te melden via Linkedin, groepen.  

Heb je een mooi onderwijsverhaal, dan plaats je dit als reactie onder het bericht. Wanneer we het 1000e lid bekend maken, sluit ook de deelname aan deze wedstrijd. Dus klim in de digitale pen en doe mee!

Gisteren heb ik een workshop verzorgd bij de conferentie ‘passend taal’ van het CPS. De inhoud ging over opbrengstgericht werken aan technisch lezen met het onderwijscontinuüm.  Een veel voorkomende denkfout is dat dit thema alleen maar te maken heeft met het meten van gegevens. Al is er wel een duidelijke relatie met het gebruiken van data, opbrengstgericht werken gaat over meer dan alleen toetsen.

De CED-Groep heeft een methodiek ontwikkeld om passend onderwijs te verzorgen voor alle leerlingen. De aanpak is gebaseerd op de gedachte dat  je leerstandaarden haalt  door meer of minder van iets te doen. Een tweede uitgansgpunt is de constatering dat elk kind uniek is, maar dat dit nog niet betekent dat elke leerling een unieke aanpak nodig heeft.

De onderwijsraad heeft het begrip referentieniveau geïntroduceerd. Voor het basisonderwijs geeft dit het niveau aan dat we van elke leerling die de overstap naar het voortgezet onderwijs maakt verwachten. Leerstandaarden geven de meetpunten aan die de route bepalen om het referentieniveau te halen. Het zijn de normeringen waar minimaal 75% van de leerlingen aan moeten voldoen op een bepaald vakgebied en op een bepaalde tijd. De op elkaar aansluitende standaarden vormen een voldoende leerlijn. Leerstandaarden zeggen iets over je onderwijskwaliteit en niet over de leerling.

Wie kijkt naar de opbrengsten van de leerling om de onderwijskundige behoefte te bepalen, heeft het over het gehele onderwijsleerproces. Niet alles van dit proces is meetbaar. Zelf hanteer ik de volgende driedeling. Sommige aspecten zijn  normeerbaar, andere zijn filmbaar en de overige meetbaar.

Normeerbaar zijn de items waarover je met je team afspraken moet maken zoals einddoelen, tussendoelen en gestelde leertijd. Filmbaar zijn de items die je kunt vastleggen met een filmcamera (geoperationaliseerde gedrag van de leerkracht en de leerling) zoals gerealiseerde leertijd, feedback op gedrag en de inrichting van de klas.  De laatste categorie zijn de meetbare items zoals competentieniveau van de leerling, professionalisering van de teamleden en kwaliteit van de instructie.

Vooral de term filmbaar, afkomstig van mijn collega Fop Quartel, vind ik erg sterk. Hieraan kun je met je team gemakkelijk een oefening koppelen. Pak je camera en film het gedrag dat je met elkaar hebt afgesproken. Laat vervolgens in een teambijeenkomst zien hoe dat gedrag eruit ziet. Praat vervolgens over wat je ziet, Waar loopt het team tegenaan, waar zijn ze trots op en wat kan beter. Het gebruiken van beeldmateriaal is een krachtig leermiddel gebleken.

Wie de stappen van normeren, operationaliseren en meten structureel doorloopt op basis van de items van het  onderwijsleerproces, heeft voldaan aan een belangrijke voorwaarde op goed onderwijs te verzorgen. Laat daarbij je data spreken, je filmcamera lopen en vier na afloop je successen!

Het is een bijzonder verhaal, maar ik heb uit de eerste hand vernomen. Vierde klas voortgezet onderwijs. Een jongen en een meisje – laten we hen Peter en Kim noemen – hebben verkering, maar het gaat uit. Niet veel later moet Peter een werkstuk presenteren voor de klas. Daarbij gebruikt hij PowerPoint. Dat gaat lekker tot en met dia 3, want bij dia 4 komt zijn ex Kim in beeld. Schaars gekleed. Om onduidelijke redenen blijft de foto nog zo’n anderhalve minuut in beeld en dat zorgt voor flinke deining in de klas en in een later stadium natuurlijk ook op schoolniveau. Er worden dan ook maatregelen genomen, en geen halve. Want: vanaf nu is het verboden PowerPointpresentaties te houden. Advies is om voortaan een flapover te gebruiken. Nogmaals: echt gebeurd.

Best ingewikkeld. Moet Peter nog wat leren? Of de docent, of de school? Of misschien wel Kim?

Geen PowerPoint?

Een andere PowerPointcasus. Een leerling (andere school dan zojuist) vertelde me dat de verschillende projectgroepen in zijn klas allemaal hun project moesten presenteren. Zijn groep werd als beste beoordeeld en een pikante bijzonderheid was dat ze als enige groep geen PowerPoint hadden gebruikt! Dat was een bewuste keuze want ‘PowerPoint leidt alleen maar af’.

Pff, het wordt dus nog een beetje complexer. We hebben al twee redenen om geen PowerPoint te gebruiken: het wordt misbruikt en het leidt af. Moeten we dus digitale presentatiemiddelen afzweren? Natuurlijk niet. Ooit waren er rotstekeningen, smartlappen, schilderijen, een krijtschoolbord, allemaal bedoeld om verhalen kracht bij te zetten met visuele middelen. Het publiek stelt dit op prijs en daarom blijven publieke sprekers dit soort middelen gebruiken. Maar wat als iemand zo’n middel misbruikt?

Transfer

Inderdaad, dat kan. Net zoals er een krant kan verschijnen met een artikel dat je niet gepast vindt. Dan ga je toch echt niet de krant opdoeken. Gek, zou je denken, dat ieder zoiets bij een krant heel normaal vindt, maar dat bij een mislukte PowerPointpresentatie mensen in een kramp schieten. Maar misschien is het niet zo vreemd. Het is wat we in het onderwijs altijd constateren: een transferprobleem. Het is het probleem van de leerling die een dictee foutloos maakt, maar in een opstel niets van goede spelling bakt. Wat je in één situatie leert, beheers je niet automatisch in een andere. Dat is ook wat speelt bij mediawijsheid. Die media zijn er nu eenmaal, leer ermee omgaan (lesgevenden én leerlingen) en het leven wordt een stuk prettiger.

Taal en ICT hebben alles met elkaar te maken. Saskia Klomps (CED-groep) & Ellen Schuurink (ITpreneurs) beschrijven in een aantal afleveringen hun ervaring met en visie op het thema taal & ICT. Saskia en Ellen hebben veel ervaring als ontwikkelaar van succesvolle onderwijsproducten zoals Nieuwsbegrip en Nederlands aan het werk.

Gemeenten, stadsdelen en werkgevers maken zich zorgen over het taalniveau van peuterleidsters. Binnen het MBO is er te weinig aandacht voor taalonderwijs. Dezelfde problematiek komt naar voren uit diverse onderzoeksrapporten van de inspectie over de kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie. In Les 161 wordt gesteld dat bijna de helft van de voorschoolleidsters in Amsterdam de minimumnorm op taalvaardigheid niet halen. Er zijn veel activiteiten en programma’s voor leidsters: trainingen interactief voorlezen, communicatie met ouders, etc., maar er is weinig aandacht voor de eigen taalvaardigheid van de leidster.

De CED-groep geeft momenteel trainingen, met als doel de taalvaardigheid van de leidsters zelf te verbeteren. De training bestaat uit groepsbijeenkomsten en is sterk beroepsgericht. Na afloop zijn er veel enthousiaste leidsters die een vervolgcursus willen of meer willen oefenen, zowel met mondelinge als schriftelijke vaardigheden. Extra training is duur en vaak moeilijk te plannen. Een goede toevoeging bij de taaltraining is een digitaal ondersteunend programma.

Taal in de context & ICT

Het succes van inburgering zit in het leren in de context. Dit betekent dat je mensen taal aanbiedt over datgene wat hen raakt! Dit kan zijn omdat het te maken heeft met werk, hobby’s of persoonlijke omstandigheden. Een andere reden is de zelfredzaamheid. Deze factor weegt overigens zwaarder bij NT2 dan bij NT1.

Leren in de context werkt uitstekend in een blended programma. De context wordt in de training geschapen, bijvoorbeeld bij interactief voorlezen. De leidsters krijgen theorie, zien een voorbeeld en oefenen met elkaar. Na de training kan de leidster online (zowel thuis als op locatie) de stof nog eens herhalen. E-learning biedt theorie, gevarieerde oefeningen, simulaties en tips!

Een bijkomend voordeel van de e-learning is herhaling. Op een aantrekkelijke manier oefent de leidster dezelfde stof in verschillende situaties. ICT is een uitstekende voorziening voor inslijping van taalvaardigheden en is tevens aantrekkelijk en flexibel inzetbaar (leren in eigen tijd, op eigen tempo). Voor de VVE- training geldt (net als bij inburgeringprogramma’s zoals TIN) dat alles gekoppeld is aan de dagelijkse werkpraktijk: communicatie met kind, ouders, collega’s en leidinggevenden.

 Hoe wat waar?

Waar is het programma, zult u denken… Helaas, het bestaat (nog) niet. Uit gesprekken met mensen uit het veld blijkt hoe belangrijk het is dat een dergelijk programma er komt!

Er zijn echter wel wat uitdagingen te overwinnen. We hebben het hier over ’Taal op de werkvloer’. Leidsters moeten zowel thuis als op locatie kunnen oefenen.

ITpreneurs en de CED-Groep zijn voornemens om in 2010 een pilot te starten. Een welzijnsorganisatie biedt daarbij faciliteiten: computers en de inzet van een taalcoördinator.

Daarnaast moeten we rekening houden met de computervaardigheid van de doelgroep. Niet alle leidsters zijn even digivaardig. Het programma moet toegankelijk, aantrekkelijk en duidelijk zijn. De laatste uitdaging is de aansluiting met de opleiding: het digitale programma moet ingezet kunnen worden voor zowel de huidige als de toekomstige generatie leidsters.

 Volgende aflevering zullen we dieper ingaan op het digitale taalaanbod voor het MBO.

Van Eugenia Codina, CED-Groep:

De Catalaanse overheid is het schooljaar 09-10 begonnen met een pilot, om de leerlingen van primair en voortgezet onderwijs van een laptop te voorzien. De pilot bereikt, voorlopig, 10.000 leerlingen op 180 middelbare scholen. Op de laptop draaien digitale schoolboeken; een controversiële kwestie, omdat de traditionele uitgevers zich gepasseerd en benadeeld voelen door de overheid ten gunste van de digitale uitgevers.

De digitale schoolboeken Digital Text  zijn beschikbaar in drie talen: Catalaans, Spaans en Engels. Door te klikken op een tabblad wordt van de ene taal naar de andere gewisseld. Noch de regering noch het Catalaanse Ministerie van Onderwijs hadden de implicatie voorspeld van deze eenvoudige CLICK. Om de context te begrijpen: Catalonië is al twintig jaar bezig met een kruistocht om Catalaans de taal van alle inwoners van het grondgebied te maken. De voertaal op school is het Catalaans en het Spaans wordt in aparte lessen gegeven. Veel van de inwoners van Catalonië missen het Spaans als voertaal in de school. De exclusiviteit van het Catalaans op school is uitgegroeid tot een bron van irritatie en botsingen tussen verschillende partijen.

De spectaculaire toename van immigratie uit Latijns-Amerikaanse landen de afgelopen vijf jaar, vertaalt zich in een forse groei van het aantal moedertaalsprekers van het Spaans, die instromen in het Catalaans-talige onderwijs. Het was pas na een paar dagen na de invoering van Digital Text, dat het Ministerie van Onderwijs besefte dat ze onbedoeld het Spaans ook als voertaal in de klas hadden ingevoerd met als consequentie tweetalig onderwijs. Het tabblad voor Spaans werd snel geblokkeerd, hetgeen een grote controverse opleverde onder de publieke opinie en in het Catalaanse Parlement. De gezonde conclusie die men kan trekken is, dat technologie geen ideologie kent. Want, los van het ideologisch aspect en vanuit een puur taalkundig oogpunt, is het een grote doorbraak voor het taalonderwijs dat de leerling van taal kan wisselen door te klikken.

Ik wou dat een soortgelijk systeem had bestaan toen ik begon met Nederlands leren. Toen las ik stripboeken die ik kende van mijn kindertijd in het Catalaans en keek ik naar de oude bekende films, maar nu in het Nederlands. Ik kon het verhaal volgen en de nieuwe woorden raden die ik nog niet kende. Dat is wat in de wereld van de didactiek “voorkennis activeren” heet.  Ik heb veel geleerd door Johan en Pirrewiet te lezen in het Nederlands. Ik kende ze van mijn kindertijd in het Catalaans. Ik denk aan de kinderen die ik ken die naar school gaan in Luxemburg, waar ze geconfronteerd worden met drie talen vanaf groep 1. Het zou heel nuttig zijn van de ene taal naar de andere te schakelen als de woorden in een taal niet toereikend zijn.

Het is wetenschappelijk bewezen dat naarmate men meer talen spreekt, het makkelijker is om andere talen te leren. Het is ook wetenschappelijk bewezen dat de beste manier om twee talen te leren is om dezelfde les te volgen in twee enigszins verschillende varianten. Dat betekent, dezelfde informatie met verschillende oefeningen in verschillende talen. Helaas, tweetalig onderwijs is in de meeste gevallen een kwestie van politiek, niet van taalkunde. In de VS, waar de meeste van de bovengenoemde onderzoeken vandaan komen, is het debat over tweetaligheid fel. Vooral het Spaans-Engels tweetalig onderwijs is een bron van confrontatie tussen de twee grote partijen in het land. In Nederland en in Denmarken werd OALT afgeschaft; niet door taalkundige maar door integratieargumenten.

In dezelfde landen wordt het leren van Engels aan jonge kinderen, waar ik helemaal voor ben, wel aangemoedigd. Het idee van het veranderen van taal door te klikken lijkt me zo’n goed idee dat het me verbaast dat ik er niet eerder op gekomen ben. Denk aan lessen van wereldoriëntatie die uitgevoerd zouden kunnen worden in het Engels, het Nederlands of het Duits, alleen maar door van taal te wisselen. Dan ondersteunt een taal het leren van een andere taal. Ik hoop dat de Europese Unie stimuleert dat de verschijning van alle schoolboeken van de Europese Unie in ten minste drie talen gebeurt. De ideale manier om meerdere talen te tegelijkertijd te leren is als ze elkaar ondersteunen. En dankzij de techniek is het nu mogelijk. De techniek maakt meertaligheid een natuurlijke stand van zaken.

Onlangs kwam een collega bij me met de vraag of ik wilde helpen bij het vlot trekken van een vastgelopen team. Het bleek dat de directeur digiborden had had aangeschaft en dat het team massaal in opstand was gekomen. De directeur dacht echter dat hij de deal van zijn leven had gesloten; hij had door slim onderhandelen  de digiborden met maar liefst 25% korting kunnen kopen. Een tweedaagse training maakte hiervan onderdeel uit.  Een echte win-win situatie……… Er bleek meer aan de hand. Weinig van wat de directeur voorstelde, bleek te landen. Er was altijd wel iemand die klaagde dat het te druk was, er niet goed over was nagedacht of dat het toch nooit zou lukken. Een uitgebluste schoolleider was het resultaat.

Nadat hij was uitgesproken en een houding aannam die mij deed vermoeden dat hij de strijd had opgegeven, feliciteerde ik hem met zo’n betrokken team. Deze opmerking kwam aan en ik werd aangestaard met twee ogen die ongeloof en boosheid uitstraalden. Ik legde uit dat het team in ieder geval liet zien betrokken te zijn. Ze maakten zich zorgen en namen nog altijd de moeite om dit te delen. Deze andere manier van kijken naar de weerstand zorgde ervoor dat de directeur weer rechtop ging zitten. Hij vroeg mij wat dit betekende. Ik lichtte toe dat hij gebruik moest maken van deze weerstand en vroeg hem hoe hij omging met deze klachten. Hij bleek de meeste te negeren.

We maakten de afspraak dat hij dit zou bespreken in de teamvergadering en dat ik hierbij een werkvorm zou bedenken. Tijdens de opening vertelde de directeur dat hij zich zorgde maakte over de opmerkingen van het team en dat hij graag meer zou willen weten over de problemen die er speelden.  Hiervoor gebruikte we de talking stick . Dit is een manier om teamleden hun zorgen te laten uiten, zonder dat er wordt geoordeeld. Het geeft je een dieper inzicht in de achterliggend redenen.

Het gesprek leverde een emotioneel gesprek op dat de ogen van de directeur opende. De eerlijkheid van de teamleden gaf voldoende aanleiding om aan de slag te gaan met de implementatie van de digiborden. Er werd een werkgroep opgestart en besloten werd niet in alle groepen te starten. De eerste successen werden uitgebreid gevierd.

De kern van deze ervaring is: koester uw klagers. Wanneer zij stoppen met mopperen, mag u zich pas echt zorgen gaan maken. Het in beweging krijgen van een team dat niet meer beweegt is veel lastiger dan een reeds bewegend team helpen bij te sturen in de juiste richting. De oefening met de talking stick is slechts bijzaak. Er zijn veel meer werkvormen om de teamdialoog te openen. Zaak is om deze bespreekbaar te maken. Hoe u dat doet is minder belangrijk.

Veel leerkrachten passen ict toe wanneer de leerlingen klaar zijn met hun reguliere rekentaken. Toch is dat niet altijd nodig. Elke klas heeft zijn 15% beste leerlingen. Meestal is dit de groep kinderen die weinig instructie nodig heeft, zich ergert aan de (te ) lange uitleg van de leerkracht en weinig gemotiveerd is om aan de taak te beginnen. Niet zelden veroorzaken deze leerlingen onrust in de groep, omdat ze onvoldoende worden uitgedaagd (leerling is denklui).   In een enkel geval domineert het afwijkende gedrag zo erg dat de werkelijke intelligentie helemaal niet wordt herkend. Helaas beperkt deze groep zich niet tot de hoogbegaafden, maar betreft het gemiddeld zo’n 4 tot 6 leerlingen in elke groep.

Op het internet zijn veel materialen te vinden waarmee u uw leerlingen een meer uitdagende leeromgeving kunt bieden. Een goed voorbeeld hiervan is de blog rekenen-wiskunde en games. Deze blog behoort bij de site rekenweb, een site die door het Freudenthal Instituut wordt bijgehouden en die nog veel meer tips biedt.

Leerlingen meer vrijheid bieden vraagt wat van het klassenmanagement. Stichting Kennisnet heeft hierover een publicatie uitgebracht. Ook hangt de mate waarin u dit kunt realiseren af van de manier waarop u uw ict-infrastructuur heeft ingericht (plaats van computers, snelheid netwerk, etc.). Maar de belangrijkste factor is de ruimte die u uw leerlingen zelf toestaat.

U bepaalt immers welke leerling niet hoeft deel te nemen aan de instructie en welke vrijheid deze dan krijgt om zonder uw toezicht zijn werk te doen. Om dit te kunnen is vertrouwen nodig. En dat is geen eenrichtingsverkeer.  Kinderen moeten dit  verdienen door te laten zien dat ze het  vertrouwen waard zijn.  Jorien Meerdink van WESP ondersteunt scholen bij het versterken van de vertrouwensband tussen de leerkracht en zijn leerlingen door teams te leren luisteren naar de leerling. Een aanrader voor teams die aan de slag willen met kinderparticipatie en onderwijs in de 21e euw.

Taal en ICT hebben alles met elkaar te maken. Saskia Klomps (CED-groep) & Ellen Schuurink (ITpreneurs) beschrijven in een aantal afleveringen hun ervaring met en visie op het thema taal & ICT. Saskia en Ellen hebben veel ervaring als ontwikkelaar van succesvolle onderwijsproducten zoals  Nieuwsbegrip en Nederlands aan het werk.

In 2001 gaf ik les aan  Inburgeraars. Zij leerden Nederlands met  een multimediale methode waar ik zelf aan mee ontwikkeld heb: Nieuwe Buren. In de klas zaten cursisten met uiteenlopende achtergronden, allemaal met een bijzonder levensverhaal. Niet- of laaggeschoolde  andersalfabeten , analfabeten, maar ook gemiddeld tot hoger opgeleiden.

De vrouwen in mijn ochtendgroep leefden min of meer geïsoleerd van de Nederlandse maatschappij en voelden zich veilig in de klassikale setting. Daarnaast gaf ik les aan mannen,  die overdag in de fabriek werkten en ’s avonds Nederlandse les volgden.
Een ding wat me altijd is bijgebleven:  mijn cursisten waren extreem gemotiveerd om te leren door middel van de computer. Dit ondanks vaak gebrekkige computervaardigheden.

Bij Nieuwe Buren snelden cursisten naar hun plek om  de belevenissen van Tom en Mo in de soap te volgen.  De kracht van deze soap met bijbehorende opdrachten werd mij snel duidelijk:  zich kunnen identificeren met de hoofdpersonen, leren over de maatschappij, herkenning  van dagelijkse pratijksituaties. Het filmpje riep altijd stof op voor discussie. Terugkijkend zijn er nu, 8 jaar later, veel ontwikkelingen geweest als het gaat om de inzet van multimedia bij deze doelgroep.
We hebben veel geleerd over de mogelijkheden van de inzet van ICT voor taal leren. Hoe kunnen we deze kennis vertalen naar andere doelgroepen waarbij taal steeds vaker een speerpunt is? Denk bijvoorbeeld aan de nieuwe referentieniveaus van Meijerink.
Welke lessen uit de inburgering kunnen we inzetten voor de taalproblematiek in het mbo, op de pabo’s, in de VVE, op de werkvloer etc.? We bekijken doorvoor eerst de ontwikkelingen vanuit inburgering.

Waarom taal leren met ICT?

Het leren van een taal aan een inburgeraar is niet altijd even makkelijk. De cursist moet zich kunnen herkennen in de leerstof en zich betrokken voelen bij het onderwerp.  Dit is te bereiken door taal te leren in context. Mensen die  taal leren bijvoorbeeld ihkv hun beroep zijn  meer gemotiveerd om te leren omdat ze zich betrokken voelen bij de inhoud.
Naast deze context benadering moeten  ook de ‘test-taking skills’ worden geoefend: Volwassenen presteren vaker minder goed onder tijddruk. Sommige leerders hebben in hun eigen land nooit onderwijs gehad. Anderen hebben al heel lang geen vorm van onderwijs gehad, wat een eenvoudige, leervriendelijke omgeving noodzakelijk maakt: content gerelateerd aan ‘reallife experiences’.

Bij tweede taalleren voor zowel kinderen als volwassenen geldt: streven naar betekenisvolle interactie in de doeltaal. Het is hierbij van belang dát er gecommuniceerd wordt; in welke vorm dit gebeurt is van ondergeschikt belang. In de praktijk betekent dit dat het lezen, luisteren, schrijven en spreken van de taal zoveel en zo vaak mogelijk moet gebeuren. Dit kan door middel van televisie, e-learning, gesprekjes, chatten, e-mails, smsjes, gaming en alle andere vormen.

Frequentie is het sleutelwoord bij taalverwerving. De meest effectieve manier is om het leerdoel  in verschillende contexten plaatsen (bijvoorbeeld een nieuw woord 7 keer herhalen). Gebruik van taal in communicatieve situaties leidt tot acquisitie. De inzet van multimedia maakt het  eenvoudiger woorden aan te bieden en te herhalen in verschillende contexten.  Multimedia creëert interactiemogelijkheden, verbeelding door middel van audio- en beeldmateriaal en dynamische inhoud. Interactie brengt verdieping en beklijving van de leerstof.

Het inburgeringsprogramma ‘Thuis in Nederlands’ biedt vele vormen van multimedia en interactie mogelijkheden. Zowel het online spel als de virtuele wereld biedt de mogelijkheid tot chatten. Online chatten biedt ongekende mogelijkheden.  Chatten met mensen met dezelfde proficiency moet gestimuleerd worden.  In een chatomgeving durven mensen vaak meer te zeggen of te proberen dan face-2-face. Het moeilijke van chatten is bedenken waaróver je gaat chatten. Voor het chatten in een leeromgeving is het dan ook van belang dat er onderwerpen worden aangedragen of gestimuleerd die passen bij de leerdoelen. De Virtuele Wijk van ‘Thuis in Nederlands’ biedt onderwerpen en situaties waarin de leerdoelen extra geoefend kunnen worden. In deze wijk kunnen leerders  relevante instituten bezoeken, zoals een school, bibliotheek en een bank. In deze gebouwen kunnen leerders gesprekken oefenen die ze op die locatie kunnen voeren.

Leerpunten inburgering:

Taal leren gebeurt al jaren door de inzet van verschillende interactiemogelijkheden. Met een docent, medecursisten en een computer kom je een heel eind. Juist de mogelijkheden van computer zijn de laatste jaren gegroeid. Van film/soaps tot een virtuele wijk met chat mogelijkheden. Nieuw onderzoek wordt gedaan naar de inzet van ‘Agents’ voor taal leren. Agents zijn intelligente robots die adaptief reageren op wat er gezegd wordt. Dit maakt het mogelijk om onbeperkt te oefenen of mensen die nooit moe worden en altijd tijd hebben. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de digitale versie van de wijkagents, gemeenteambtenaar of huisarts.

Vanuit inburgering hebben we geleerd dat cultuur en context onmisbaar zijn in het proces van het taal leren. Taal leren is meer dan het uitbreiden van de woordenschat. Een praktisch voorbeeld: ‘Wat en hoe in het …’. Deze vakantieboekjes leren je geen lijsten met woorden maar praktische zinnen in de context van de vakantie. Voor inburgering en alle andere taalleerders geldt hetzelfde: taal leren moet relevant zijn en de leerder zoveel mogelijk (verschillende) interactiemogelijkheden bieden.

In de volgende blogs zullen we verder onderzoeken welke andere taalleerders met ICT te maken hebben of krijgen. Onderwerpen hierin zijn: Wanneer noemen we ICT innovatief? Wat maakt een programma adaptief? Welke (on)mogelijkheden biedt gaming? Taal in de context of Taal als algemene basisvaardigheid?

Dit artikel is onder andere gebaseerd op het artikel: Schuurink, E.l., Vries, de M.H.E. (2009). Combining Advanced Learning Technologies in an Immigrant Educational Program. Proceedings of the 13th International MindTrek Conference: Everyday Life in the Ubiquitous Era, University of Tampere, Finland.  Copyright © 2009 by the Association for Computing Machinery, Inc (ACM).