Van Eugenia Codina, CED-Groep:

De Catalaanse overheid is het schooljaar 09-10 begonnen met een pilot, om de leerlingen van primair en voortgezet onderwijs van een laptop te voorzien. De pilot bereikt, voorlopig, 10.000 leerlingen op 180 middelbare scholen. Op de laptop draaien digitale schoolboeken; een controversiële kwestie, omdat de traditionele uitgevers zich gepasseerd en benadeeld voelen door de overheid ten gunste van de digitale uitgevers.

De digitale schoolboeken Digital Text  zijn beschikbaar in drie talen: Catalaans, Spaans en Engels. Door te klikken op een tabblad wordt van de ene taal naar de andere gewisseld. Noch de regering noch het Catalaanse Ministerie van Onderwijs hadden de implicatie voorspeld van deze eenvoudige CLICK. Om de context te begrijpen: Catalonië is al twintig jaar bezig met een kruistocht om Catalaans de taal van alle inwoners van het grondgebied te maken. De voertaal op school is het Catalaans en het Spaans wordt in aparte lessen gegeven. Veel van de inwoners van Catalonië missen het Spaans als voertaal in de school. De exclusiviteit van het Catalaans op school is uitgegroeid tot een bron van irritatie en botsingen tussen verschillende partijen.

De spectaculaire toename van immigratie uit Latijns-Amerikaanse landen de afgelopen vijf jaar, vertaalt zich in een forse groei van het aantal moedertaalsprekers van het Spaans, die instromen in het Catalaans-talige onderwijs. Het was pas na een paar dagen na de invoering van Digital Text, dat het Ministerie van Onderwijs besefte dat ze onbedoeld het Spaans ook als voertaal in de klas hadden ingevoerd met als consequentie tweetalig onderwijs. Het tabblad voor Spaans werd snel geblokkeerd, hetgeen een grote controverse opleverde onder de publieke opinie en in het Catalaanse Parlement. De gezonde conclusie die men kan trekken is, dat technologie geen ideologie kent. Want, los van het ideologisch aspect en vanuit een puur taalkundig oogpunt, is het een grote doorbraak voor het taalonderwijs dat de leerling van taal kan wisselen door te klikken.

Ik wou dat een soortgelijk systeem had bestaan toen ik begon met Nederlands leren. Toen las ik stripboeken die ik kende van mijn kindertijd in het Catalaans en keek ik naar de oude bekende films, maar nu in het Nederlands. Ik kon het verhaal volgen en de nieuwe woorden raden die ik nog niet kende. Dat is wat in de wereld van de didactiek “voorkennis activeren” heet.  Ik heb veel geleerd door Johan en Pirrewiet te lezen in het Nederlands. Ik kende ze van mijn kindertijd in het Catalaans. Ik denk aan de kinderen die ik ken die naar school gaan in Luxemburg, waar ze geconfronteerd worden met drie talen vanaf groep 1. Het zou heel nuttig zijn van de ene taal naar de andere te schakelen als de woorden in een taal niet toereikend zijn.

Het is wetenschappelijk bewezen dat naarmate men meer talen spreekt, het makkelijker is om andere talen te leren. Het is ook wetenschappelijk bewezen dat de beste manier om twee talen te leren is om dezelfde les te volgen in twee enigszins verschillende varianten. Dat betekent, dezelfde informatie met verschillende oefeningen in verschillende talen. Helaas, tweetalig onderwijs is in de meeste gevallen een kwestie van politiek, niet van taalkunde. In de VS, waar de meeste van de bovengenoemde onderzoeken vandaan komen, is het debat over tweetaligheid fel. Vooral het Spaans-Engels tweetalig onderwijs is een bron van confrontatie tussen de twee grote partijen in het land. In Nederland en in Denmarken werd OALT afgeschaft; niet door taalkundige maar door integratieargumenten.

In dezelfde landen wordt het leren van Engels aan jonge kinderen, waar ik helemaal voor ben, wel aangemoedigd. Het idee van het veranderen van taal door te klikken lijkt me zo’n goed idee dat het me verbaast dat ik er niet eerder op gekomen ben. Denk aan lessen van wereldoriëntatie die uitgevoerd zouden kunnen worden in het Engels, het Nederlands of het Duits, alleen maar door van taal te wisselen. Dan ondersteunt een taal het leren van een andere taal. Ik hoop dat de Europese Unie stimuleert dat de verschijning van alle schoolboeken van de Europese Unie in ten minste drie talen gebeurt. De ideale manier om meerdere talen te tegelijkertijd te leren is als ze elkaar ondersteunen. En dankzij de techniek is het nu mogelijk. De techniek maakt meertaligheid een natuurlijke stand van zaken.

Onlangs kwam een collega bij me met de vraag of ik wilde helpen bij het vlot trekken van een vastgelopen team. Het bleek dat de directeur digiborden had had aangeschaft en dat het team massaal in opstand was gekomen. De directeur dacht echter dat hij de deal van zijn leven had gesloten; hij had door slim onderhandelen  de digiborden met maar liefst 25% korting kunnen kopen. Een tweedaagse training maakte hiervan onderdeel uit.  Een echte win-win situatie……… Er bleek meer aan de hand. Weinig van wat de directeur voorstelde, bleek te landen. Er was altijd wel iemand die klaagde dat het te druk was, er niet goed over was nagedacht of dat het toch nooit zou lukken. Een uitgebluste schoolleider was het resultaat.

Nadat hij was uitgesproken en een houding aannam die mij deed vermoeden dat hij de strijd had opgegeven, feliciteerde ik hem met zo’n betrokken team. Deze opmerking kwam aan en ik werd aangestaard met twee ogen die ongeloof en boosheid uitstraalde. Ik legde uit dat het team in ieder geval liet zien betrokken te zijn. Ze maakte zich zorgen en namen nog altijd de moeite om dit te delen. Deze andere manier van kijken naar de weerstand zorgde ervoor dat de directeur weer rechtop ging zitten. Hij vroeg mij wat dit betekende. Ik lichtte toe dat hij gebruik moest maken van deze weerstand en vroeg hem hoe hij omging met deze klachten. Hij bleek de meeste te negeren.

We maakte de afspraak dat hij dit zou bespreken in de teamvergadering en dat ik hierbij een werkvorm zou bedenken.Tijdens de opening vertelde de directeur dat hij zich zorgde maakte over de opmerkingen van het team en dat hij graag meer zou willen weten over de problemen die er speelde.  Hiervoor gebruikte we de talking stick . Dit is een manier om teamleden hun zorgen te laten uiten, zonder dat er wordt geoordeeld. Het geeft je een dieper inzicht in de achterliggend redenen.

Het gesprek leverde een emotioneel gesprek op dat de ogen van de directeur opende. De eerlijkheid van de teamleden gaf voldoende aanleiding om aan de slag te gaan met de implementatie van de digiborden. Er werd een werkgroep opgestart en besloten werd niet in alle groepen te starten. De eerste successen werden uitgebreid gevierd.

De kern van deze ervaring is: koester uw klagers. Wanneer zij stoppen met mopperen, mag u zich pas echt zorgen gaan maken. Het in beweging krijgen van een team dat niet meer beweegt is veel lastiger dan een reeds bewegend team helpen bij te sturen in de juiste richting. De oefening met de talking stick is slechts bijzaak. Er zijn veel meer werkvormen om de teamdialoog te openen. Zaak is om deze bespreekbaar te maken. Hoe u dat doet is minder belangrijk.

Veel leerkrachten passen ict toe wanneer de leerlingen klaar zijn met hun reguliere rekentaken. Toch is dat niet altijd nodig. Elke klas heeft zijn 15% beste leerlingen. Meestal is dit de groep kinderen die weinig instructie nodig heeft, zich ergert aan de (te ) lange uitleg van de leerkracht en weinig gemotiveerd is om aan de taak te beginnen. Niet zelden veroorzaken deze leerlingen onrust in de groep, omdat ze onvoldoende worden uitgedaagd (leerling is denklui).   In een enkel geval domineert het afwijkende gedrag zo erg dat de werkelijke intelligentie helemaal niet wordt herkend. Helaas beperkt deze groep zich niet tot de hoogbegaafden, maar betreft het gemiddeld zo’n 4 tot 6 leerlingen in elke groep.

Op het internet zijn veel materialen te vinden waarmee u uw leerlingen een meer uitdagende leeromgeving kunt bieden. Een goed voorbeeld hiervan is de blog rekenen-wiskunde en games. Deze blog behoort bij de site rekenweb, een site die door het Freudenthal Instituut wordt bijgehouden en die nog veel meer tips biedt.

Leerlingen meer vrijheid bieden vraagt wat van het klassenmanagement. Stichting Kennisnet heeft hierover een publicatie uitgebracht. Ook hangt de mate waarin u dit kunt realiseren af van de manier waarop u uw ict-infrastructuur heeft ingericht (plaats van computers, snelheid netwerk, etc.). Maar de belangrijkste factor is de ruimte die u uw leerlingen zelf toestaat.

U bepaalt immers welke leerling niet hoeft deel te nemen aan de instructie en welke vrijheid deze dan krijgt om zonder uw toezicht zijn werk te doen. Om dit te kunnen is vertrouwen nodig. En dat is geen eenrichtingsverkeer.  Kinderen moeten dit  verdienen door te laten zien dat ze het  vertrouwen waard zijn.  Jorien Meerdink van WESP ondersteunt scholen bij het versterken van de vertrouwensband tussen de leerkracht en zijn leerlingen door teams te leren luisteren naar de leerling. Een aanrader voor teams die aan de slag willen met kinderparticipatie en onderwijs in de 21e euw.

Taal en ICT hebben alles met elkaar te maken. Saskia Klomps (CED-groep) & Ellen Schuurink (ITpreneurs) beschrijven in een aantal afleveringen hun ervaring met en visie op het thema taal & ICT. Saskia en Ellen hebben veel ervaring als ontwikkelaar van succesvolle onderwijsproducten zoals  Nieuwsbegrip en Nederlands aan het werk.

In 2001 gaf ik les aan  Inburgeraars. Zij leerden Nederlands met  een multimediale methode waar ik zelf aan mee ontwikkeld heb: Nieuwe Buren. In de klas zaten cursisten met uiteenlopende achtergronden, allemaal met een bijzonder levensverhaal. Niet- of laaggeschoolde  andersalfabeten , analfabeten, maar ook gemiddeld tot hoger opgeleiden.

De vrouwen in mijn ochtendgroep leefden min of meer geïsoleerd van de Nederlandse maatschappij en voelden zich veilig in de klassikale setting. Daarnaast gaf ik les aan mannen,  die overdag in de fabriek werkten en ’s avonds Nederlandse les volgden.
Een ding wat me altijd is bijgebleven:  mijn cursisten waren extreem gemotiveerd om te leren door middel van de computer. Dit ondanks vaak gebrekkige computervaardigheden.

Bij Nieuwe Buren snelden cursisten naar hun plek om  de belevenissen van Tom en Mo in de soap te volgen.  De kracht van deze soap met bijbehorende opdrachten werd mij snel duidelijk:  zich kunnen identificeren met de hoofdpersonen, leren over de maatschappij, herkenning  van dagelijkse pratijksituaties. Het filmpje riep altijd stof op voor discussie. Terugkijkend zijn er nu, 8 jaar later, veel ontwikkelingen geweest als het gaat om de inzet van multimedia bij deze doelgroep.
We hebben veel geleerd over de mogelijkheden van de inzet van ICT voor taal leren. Hoe kunnen we deze kennis vertalen naar andere doelgroepen waarbij taal steeds vaker een speerpunt is? Denk bijvoorbeeld aan de nieuwe referentieniveaus van Meijerink.
Welke lessen uit de inburgering kunnen we inzetten voor de taalproblematiek in het mbo, op de pabo’s, in de VVE, op de werkvloer etc.? We bekijken doorvoor eerst de ontwikkelingen vanuit inburgering.

Waarom taal leren met ICT?

Het leren van een taal aan een inburgeraar is niet altijd even makkelijk. De cursist moet zich kunnen herkennen in de leerstof en zich betrokken voelen bij het onderwerp.  Dit is te bereiken door taal te leren in context. Mensen die  taal leren bijvoorbeeld ihkv hun beroep zijn  meer gemotiveerd om te leren omdat ze zich betrokken voelen bij de inhoud.
Naast deze context benadering moeten  ook de ‘test-taking skills’ worden geoefend: Volwassenen presteren vaker minder goed onder tijddruk. Sommige leerders hebben in hun eigen land nooit onderwijs gehad. Anderen hebben al heel lang geen vorm van onderwijs gehad, wat een eenvoudige, leervriendelijke omgeving noodzakelijk maakt: content gerelateerd aan ‘reallife experiences’.

Bij tweede taalleren voor zowel kinderen als volwassenen geldt: streven naar betekenisvolle interactie in de doeltaal. Het is hierbij van belang dát er gecommuniceerd wordt; in welke vorm dit gebeurt is van ondergeschikt belang. In de praktijk betekent dit dat het lezen, luisteren, schrijven en spreken van de taal zoveel en zo vaak mogelijk moet gebeuren. Dit kan door middel van televisie, e-learning, gesprekjes, chatten, e-mails, smsjes, gaming en alle andere vormen.

Frequentie is het sleutelwoord bij taalverwerving. De meest effectieve manier is om het leerdoel  in verschillende contexten plaatsen (bijvoorbeeld een nieuw woord 7 keer herhalen). Gebruik van taal in communicatieve situaties leidt tot acquisitie. De inzet van multimedia maakt het  eenvoudiger woorden aan te bieden en te herhalen in verschillende contexten.  Multimedia creëert interactiemogelijkheden, verbeelding door middel van audio- en beeldmateriaal en dynamische inhoud. Interactie brengt verdieping en beklijving van de leerstof.

Het inburgeringsprogramma ‘Thuis in Nederlands’ biedt vele vormen van multimedia en interactie mogelijkheden. Zowel het online spel als de virtuele wereld biedt de mogelijkheid tot chatten. Online chatten biedt ongekende mogelijkheden.  Chatten met mensen met dezelfde proficiency moet gestimuleerd worden.  In een chatomgeving durven mensen vaak meer te zeggen of te proberen dan face-2-face. Het moeilijke van chatten is bedenken waaróver je gaat chatten. Voor het chatten in een leeromgeving is het dan ook van belang dat er onderwerpen worden aangedragen of gestimuleerd die passen bij de leerdoelen. De Virtuele Wijk van ‘Thuis in Nederlands’ biedt onderwerpen en situaties waarin de leerdoelen extra geoefend kunnen worden. In deze wijk kunnen leerders  relevante instituten bezoeken, zoals een school, bibliotheek en een bank. In deze gebouwen kunnen leerders gesprekken oefenen die ze op die locatie kunnen voeren.

Leerpunten inburgering:

Taal leren gebeurt al jaren door de inzet van verschillende interactiemogelijkheden. Met een docent, medecursisten en een computer kom je een heel eind. Juist de mogelijkheden van computer zijn de laatste jaren gegroeid. Van film/soaps tot een virtuele wijk met chat mogelijkheden. Nieuw onderzoek wordt gedaan naar de inzet van ‘Agents’ voor taal leren. Agents zijn intelligente robots die adaptief reageren op wat er gezegd wordt. Dit maakt het mogelijk om onbeperkt te oefenen of mensen die nooit moe worden en altijd tijd hebben. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de digitale versie van de wijkagents, gemeenteambtenaar of huisarts.

Vanuit inburgering hebben we geleerd dat cultuur en context onmisbaar zijn in het proces van het taal leren. Taal leren is meer dan het uitbreiden van de woordenschat. Een praktisch voorbeeld: ‘Wat en hoe in het …’. Deze vakantieboekjes leren je geen lijsten met woorden maar praktische zinnen in de context van de vakantie. Voor inburgering en alle andere taalleerders geldt hetzelfde: taal leren moet relevant zijn en de leerder zoveel mogelijk (verschillende) interactiemogelijkheden bieden.

In de volgende blogs zullen we verder onderzoeken welke andere taalleerders met ICT te maken hebben of krijgen. Onderwerpen hierin zijn: Wanneer noemen we ICT innovatief? Wat maakt een programma adaptief? Welke (on)mogelijkheden biedt gaming? Taal in de context of Taal als algemene basisvaardigheid?

Dit artikel is onder andere gebaseerd op het artikel: Schuurink, E.l., Vries, de M.H.E. (2009). Combining Advanced Learning Technologies in an Immigrant Educational Program. Proceedings of the 13th International MindTrek Conference: Everyday Life in the Ubiquitous Era, University of Tampere, Finland.  Copyright © 2009 by the Association for Computing Machinery, Inc (ACM).

Wie de vele theorieën over veranderen naast elkaar zet, komt al snel tot de conclusie dat er veel verschillende manieren van het managen van veranderingen zijn. Mintzberg zegt hierover: ” De beste manier om veranderingen te ‘managen’ is het gewoon te laten gebeuren. Je kunt je afvragen of veranderingen vanwege de complexiteit überhaupt wel te managen zijn. Toch zijn er een aantal elementen te benoemen die bijdragen aan het succes. Een heel belangrijke is investeren in relaties. Lang hebben we gedacht dat het leider van een school gaat om onderwijskundig leiderschap. Dit zou betekenen dat de nadruk dient te liggen bij het onderwijskundig ‘product’: het verzorgen en verantwoorden van kwalitatief goed onderwijs.  Jim Kouzes en Barry Potner delen deze mening niet. Zij pleiten voor het leggen van de nadruk op de relatie i.p.v. het product en onderscheiden zeven essentiële elementen om relaties te ontwikkelen.

De eerste betreft het stellen van duidelijke nomen. Normen geven grenzen aan en kaderen daarmee de ruimte waarbinnen personeelsleden hun werk kunnen doen. Het stellen van normen maakt het minder lastig om over het grensgebied te praten en draagt bij aan het gemeenschapsgevoel. Beide factoren versterken een professionele cultuur waarin teamleden elkaar respecteren.

Een tweede aspect is het beste verwachten van de medewerker. Net zoals kinderen in een klimaat waar hoge verwachtingen worden gesteld beter presteren,  helpt het wanneer de schoolleider het beste verwacht van zijn teamleden. Dit betekent niet alleen dat er hoge doelen (bijv. m.b.t. nascholing of naschoolse inzet) gesteld mogen worden, maar ook dat de schoolleider het team het vertrouwen geeft dat ze deze doelen ook kunnen bereiken.

Een derde en vierde aspect die Kouzes en Poner hieraan verbinden zijn het aandacht schenken aan het personeel en erkenning een persoonlijk tintje geven. Dit klinkt als een open deur, maar in de praktijk worden deze factoren vaak vergeten. Aandacht en erkenning zijn aspecten waarover je heel bewust na moet denken hoe je deze gaat invullen. Dit kan betekenen dat u bijvoorbeeld een structuur bedenkt zodat het onderdeel wordt van uw (dagelijks) handelen.

De vijfde en zesde uitgangspunten laten zich ook gemakkelijk samenvoegen. Het betreft het verhaal vertellen en samen je successen vieren. Net zoals de vorige punten vragen ook deze aspecten een bewuste strategie. Wie deze niet voor zichzelf benoemt, zal in de hectiek van de dagelijkse praktijk  maar al te snel vergeten om tijd in te ruimen om teamleden hun verhalen uit te laten wisselen en om successen met z’n allen te vieren.

Tot slot noemen Kouzes en Potner het goede voorbeeld geven. Deze behoeft nauwelijks toelichting en eigenlijk geldt dit voor alle aspecten. Wie ze goed bestudeert, constateert dat we deze zeven aandachtspunten ook op de PABO of LERO hebben meegekregen bij het vakgebied pedagogiek.  Het gaat er dan ook niet om dat Kouzes en Ponter zeven unieke aspecten hebben beschreven, maar vooral dat we ons ervan bewust zijn dat het investeren in je team in grote mate bijdraagt aan het succes van je school. Van de schoolleider vraagt dit een continue afweging.

De tip die hieraan kan worden verbonden is het opstellen van een persoonlijk relatieplan. Geen zwaarlijvige notitie hoe er aandacht wordt geschonken aan het team, maar maximaal 1 A4-tje welke interventies u met uzelf afspreekt over een periode van 1 maand. Hierin kunnen zaken worden opgenomen worden zoals:

• Kijken hoe duidelijk de schoolnormen zijn omschreven
• Met elk teamlid een kwartier over deze normen praten op een informeel moment
• Elk teamlid minimaal 1x per week een compliment tegen over iets dat hij of zij goed heeft aangepakt
• Tijdens de teamvergadering minimaal 1 teamlid vragen een succeservaring te delen met de groep.
• Uzelf minimaal 1 maal in de maand in de spiegel aankijken en de vraag beantwoorden of u de acties uit uw persoonlijk relatieplan hebt gerealiseerd.

Heel veel succes ermee!

Bij deze column is gebruik gemaakt van het boek Leiderschap in een cultuur van verandering, Michael Fullan (2007)

Mensen die mij regelmatig spreken weten het van mij: ik ben lyrisch, lyrisch over een product. En toch zeg ik dat verkeerd: het is niet zozeer het product, als wel de nieuwe richting die we ingaan als we kijken naar nieuwe media in het onderwijs!

Over het product zelf zal ik het verder niet hebben: Dit is geen marketingkanaal. Waar ik wel even bij stil wil staan gaat een stap verder:

Ik zie het als een Open Source project wat door iedereen ingezet kan worden in het onderwijs. Een op zichzelf staand product wat zich door blijft ontwikkelen: door de content die ontwikkeld wordt. En zo wordt een product multi-inzetbaar.

Was het een jaar geleden een groen aaibaar apparaat wat enkele groepsspelletjes ‘uitspuwde’ als tikkertje, estafette en stoelendans, nu begint het zich te ontwikkelen als een Multi-inzetbare tool voor in de klas!

In de onderbouw kan je heel leuk samen een dierengeluidenspel spelen, terwijl je in groep 3 in de luisterhoek lekker mee kan lezen met ‘Henkie Tenkie’.  En ben je moe na een estafette ronde op het plein? In de bovenbouw kan je dan je kennis testen bij de sportquiz.

Waar ik het over heb? De Swinxs 2.0 console.

Onlangs zijn de ouders van een jongen van 15 jaar aansprakelijk gesteld voor inbreuk op auteursrecht. Hun zoon onderhield een voetbalsite waarop hij een foto van Johan Cruijff had geplaatst. De rechter bepaalde dat de ouders niet vervolgd konden worden omdat er geen sprake was van commercie. Dat kinderen websites bijhouden vond de rechter niets bijzonders en het onderwerp voetbal volstrekt normaal. De ouders hadden dus niet extra hoeven opletten en werden  niet aansprakelijk gesteld.

Ook scholen gebruiken veel afbeeldingen die op het internet te vinden zijn. Meestal worden deze niet gepubliceerd, maar dit wordt anders wanneer kinderen hun leerresultaten op het internet zetten in de vorm van een website of blog. In dat geval moet je ook als school opletten of het auteursrecht niet wordt geschonden.

Er zijn een aantal manieren om dit te regelen zonder veel kosten te maken. Zo biedt Flickr de mogelijkheid om  te zoeken op Creative Commons. Hierdoor weet je zeker dat je rechtenvrije foto’s gebruikt.  Ook Stichting Kennisnet geeft aanwijzingen hoe om te gaan met de rechten van afbeeldingen.

Het verhaal achter de foto van Johan Cruijff heeft een achtergrond. Er zijn advocaten die in opdracht van fotografen er een sport van maken om amateurbloggers  de stuipen op het lijf te jagen met hoge boetes. Privaatrechtelijke experts zijn over deze handelswijze heel duidelijk: heel onsympatiek en verwerpelijk.

Eugenia Codina, CED-Groep

Afgelopen donderdag ben ik bij een SLO- studiedag voor taalspecialisten geweest. Het thema was: schrijven als onderdeel van het curriculum. De verschillende sprekers en deelnemers waren het eens over twee punten: het niveau van het schrijven in scholen is treurig en de aandacht voor opstellen is vrijwel nihil. Dit was het standpunt van zowel de inspectie, als de taalbegeleiders en de onderzoeken gewijd aan het onderwerp.

Ik erken de klacht.  Bij het onderwerp schrijven, slaken leerkrachten een zucht voordat ze zeggen dat leerlingen amper in staat zijn om een coherent en origineel opstel te schrijven.  Het  is een onderwerp dat weinig enthousiasme onder de studenten teweeg brengt.

Maar, zou het dan zo zijn dat leerlingen vooral BUITEN de klas schrijven?

Tenminste zo lijkt het, als we, zonder vooroordelen, het gedrag van kinderen en jongeren in onze omgeving observeren. In hun vrije tijd zijn ze voortdurend online of ze zijn fanatiek aan sms-en via de mobiele telefoon.

Dit wordt bevestigd door een onderzoek dat is uitgevoerd door Andrea Lunsford. In een interview in NRC-Handelsblad, beweert  professor Lunsford dat het belangrijkste is dat nu geschreven wordt . Vóór de komst van het internet werd in de klas een opstel geschreven omdat de leraar een opdracht gaf.  In hun vrije tijd hielden sommige mensen een dagboek bij, anderen schreven incidenteel een brief en een ander een gedicht.

Maar dit is, in hoeveelheid, onvergelijkbaar met de massale Twitter-berichten, de miljoenen actieve blogs, de actieve deelname aan fora, de constante bijdragen aan Hyves, Facebook en alle andere sociale netwerken.

Lunsford verzamelde tussen 2001 en 2006 ongeveer 15.000 schriftelijke producten (van e-mails tot papers) van 189 studenten. Gedurende deze tijd is de hoeveelheid schriftelijke producten in blogs en sociale netwerken spectaculair verhoogd. 38 procent van de door Lunsford verzamelde werken zijn selfsponsored,  d.i. niet als opdracht geschreven maar uit eigen initiatief.

Voor deze hoogleraar Engels en Retorica aan de Stanford University is het digitale schrijven de grote revolutie in geletterdheid sinds de Grieken.

“De verandering is groter dan die van een orale traditie naar schrift. We zitten er middenin, iedereen doet mee en het verandert per jaar.”

Een van de  meest overtuigende argumenten in de studie van Lunsford, en volgens mij de essentie van het gebrek aan enthousiasme onder leerlingen voor het schrijven op school is, dat wanneer we een blog schrijven, deel nemen aan een forum of  een bericht in Facebook plaatsen, we een echt publiek hebben, dat zeer waarschijnlijk zal reageren op onze boodschap of ons betoog. Dit is het grote verschil met het schrijven van een paper of een opstel zodat een leraar kan een oordeel geven.

In feite is, dankzij de moderne communicatiemiddelen, schrijven vooral functioneel geworden. Communicatie die vroeger slechts  persoonlijk of via de telefoon gegeven kon worden, kan nu in the wall, of via een microblog,  chat of sms.

In het artikel Performing Schrijven, Performing Geletterdheid in het tijdschrift College Composition and Communication (december 2005) gaf Lunsford al aan dat studenten het schrijven in opdracht van de leraar formeel en saai vonden. Het ging dan ook vaak over abstracte onderwerpen waarmee de studenten weinig betrokkenheid hadden of voelden. Als bezwaar werd ook genoemd dat het betoog verder geen effect had op het onderwerp had, omdat de leraar de enige lezer van het stuk was. Ze misten de interactie, die wel mogelijk is op het net.  Studenten hadden duidelijk voorkeur voor selfsponsored writing, die in overvloed te vinden is op internet. Deze teksten zijn persoonlijk, direct en onderhoudend. Het gaat om onderwerpen waar de studenten betrokken bij zijn.

Uit het onderzoek van professor Lunsford komt ook naar voren dat de geschreven tekst niet meer gebonden is aan formeel taalgebruik. Denk aan de ouderwetse formules voor het beginnen en beëindigen van een brief. De kloof tussen geschreven en gesproken taal is kleiner geworden. Dat betekent niet dat de digitale schrijver minder vaardig is, maar juist heel goed in staat is om de stijl van het bericht aan de lezer aan te passen. Een e-mail naar de moeder wordt anders geschreven dan een uitnodiging voor een feest of een vurige reactie op een blog.

Je zou kunnen zeggen dat de nieuwe media de geschreven taal heeft bevrijd van formele conventies zoals fotografie de schilderkunst had bevrijd van de verplichting om de werkelijkheid te reproduceren.

En hoe zit het met spelling? Dat is de andere bron van zorg voor veel leerkrachten. Verrassend genoeg blijkt, op basis van nieuw onderzoek gepubliceerd in lezen en schrijven Quarterly, dat het voortdurende gebruik van sms-taal, vol afkortingen, fonetische spelling, emoticons en losse letters, geen gevolgen heeft voor de spelling in de klas.

Dit is de conclusie van Canadese onderzoekers die het gedrag van veertig sms-ende tieners tussen 12 en 17 hebben geanalyseerd. Met andere woorden, een onleesbaar sms-bericht zegt niks over het vermogen van dezelfde leerling om correct te schrijven op school. Er zit een bepaalde logica in. Voordat men iets uit elkaar haalt, in dit geval een woord, moet je eerst weten hoe het geheel in elkaar zit.

Het doel van dit selfsponsored betoog is niet een oplossing bieden voor een complex probleem. Mijn doel is mijn mening geven over een onderwerp waar ik betrokkenheid mee voel, in de hoop dat de lezers van de tekst zichzelf aangesproken voelen om erover na te denken en zelf hun mening te geven. Eén punt is mij duidelijk: de nieuwe media hebben een grote impact op communicatie en zeker op het onderwijs. Als professional kan ik niet NIET de veranderingen volgen.

Hier ziet u een interview met Lunsford over de resultaten van haar onderzoek. Het is in het Engels.

Tja, zo zit ik af en toe ’s avonds op internet om te kijken wat er leeft in het basisonderwijs op gebied van het inzetten van ICT-middelen. En weet u wat mij dan opvalt? Er wordt veel gesproken _over_ ICT en onderwijs (een term waar ik graag een keer uitgebreid op terugkom) en weinig _door_ het onderwijs over ICT in het onderwijs.

Veel leuke tips en trends op, laat ik zeggen ‘productieniveau’: nieuwe soft- en hardware tools, vooruitstrevende computerhobbyisten (niet negatief bedoeld, ik schaar me er zelf ook graag onder) die legio mogelijkheden zien om hun onderwijs te verrijken, vertaalde onderzoeken, organisaties die hun eigen markt creëren beantwoorden en bijna nooit: “ik heb vandaag toch iets gaafs ontdekt voor in de klas!”, of “fijn, zo’n digibord dat ik vandaag moet gebruiken, maar HOE?”, of “met de Kinderboekenweek heb ik dit projectje gemaakt, de kinderen waren razend enthousiast: wil je het hebben, download het maar!”

Het lijkt soms alsof er een dikke ’schil’ ligt over het gebruik van ICT in de klas waarbij we maar weinig echt een kijkje krijgen in de klas. Dat vind ik zo jammer. Ook ik word enthousiast als ik de mogelijkheden bedenk wat ‘Twitter’ kan bieden in de klas, zie ik stemkastjes niet als doel maar als een manier van  werken in projecten en zie ik bij ‘Cloud computing’ juist de wolken verdwijnen. Maar als ik vandaag zie hoe een leerkracht in de Kinderboekenweek kinderen trakteert op worteltjestaart, nadat ze vorige week het thema geïntroduceerd heeft met een digitaal prentenboek waarbij het boek vervolgens lekker achterin de klas lag om door te lezen… dan zie ik goudmijntjes die heel goed de huidige praktijk weergeven. Ons basisonderwijs is rijk van deze voorbeelden, maar we zien ze niet veel. Zou dat te maken hebben met ‘ICT en onderwijs’ wat onderhand gewoon ‘onderwijs’ is?

ICT in de klas